بازی آزاد (Free Play) چیست؟ بررسی تأثیر آن بر رشد، خلاقیت و مهارتهای کودکان
بازی آزاد (Free Play) چیست؟ بررسی تأثیر آن بر رشد، خلاقیت و مهارتهای کودکان
بازی برای کودک فقط راهی برای سرگرم شدن و گذراندن وقت نیست؛ بخش مهمی از فرایند یادگیری و رشد اوست. کودکان هنگام بازی کردن، محیط اطراف خود را کشف میکنند، ایدههای جدید را امتحان میکنند، احساسات خود را بیان میکنند و مهارتهایی را تمرین میکنند که بعدها در مدرسه، روابط اجتماعی و زندگی روزمره به آنها نیاز خواهند داشت.
در میان انواع مختلف بازی، بازی آزاد یا Free Play جایگاه ویژهای دارد. در بازی آزاد، کودک نقش اصلی را در انتخاب فعالیت، وسایل، قوانین و حتی داستان بازی بر عهده دارد. برخلاف فعالیتهایی که بزرگسال از ابتدا هدف، روش و نتیجه آن را مشخص میکند، در بازی آزاد کودک فرصت دارد خودش تصمیم بگیرد که چه کاری انجام دهد و چگونه آن را انجام دهد.
این آزادی میتواند زمینهای برای رشد خلاقیت، استقلال، حل مسئله، انعطافپذیری ذهنی، اعتمادبهنفس و مهارتهای اجتماعی فراهم کند. UNICEF نیز بازی را بخش مهمی از رشد شناختی، جسمی، اجتماعی و عاطفی کودکان میداند و بازی آزاد را فرصتی برای انتخاب و ابراز خلاقیت کودک معرفی میکند.
بازی آزاد چیست؟
بازی آزاد نوعی بازی است که در آن کودک آزادی قابلتوجهی برای انتخاب چه چیزی، چگونه و با چه کسی بازی کردن دارد. ممکن است کودک با یک اسباببازی مشخص بازی کند، چند وسیله را با هم ترکیب کند یا حتی بدون استفاده از اسباببازیهای تخصصی، از وسایل ساده محیط برای ساختن یک بازی جدید استفاده کند.
برای مثال، اگر کودک چند قطعه ساختنی در اختیار داشته باشد و خودش تصمیم بگیرد با آنها یک خانه، ماشین، قلعه یا حتی چیزی کاملاً خیالی بسازد، این فعالیت میتواند نمونهای از بازی آزاد باشد. ممکن است نتیجه نهایی با چیزی که بزرگسال انتظار دارد کاملاً متفاوت باشد؛ اما همین تفاوت یکی از ویژگیهای ارزشمند بازی آزاد است.
در بازی آزاد الزاماً یک پاسخ درست یا یک نتیجه از پیش تعیینشده وجود ندارد. کودک میتواند قوانین بازی را تغییر دهد، داستان جدیدی بسازد، روش متفاوتی را امتحان کند و حتی بعد از چند دقیقه مسیر بازی را کاملاً عوض کند.
تفاوت بازی آزاد با بازی ساختاریافته چیست؟
بازی آزاد و بازی ساختاریافته هر دو میتوانند برای رشد کودک مفید باشند و قرار نیست یکی جای دیگری را بگیرد. تفاوت اصلی در میزان هدایت شدن فعالیت است.
بازی آزاد
- کودک انتخاب میکند چه کاری انجام دهد.
- قوانین میتوانند توسط خود کودک ساخته یا تغییر داده شوند.
- هدف بازی الزاماً از قبل مشخص نیست.
- کودک میتواند از تخیل خود برای تغییر کاربرد وسایل استفاده کند.
- فرایند بازی از نتیجه نهایی مهمتر است.
بازی ساختاریافته
- فعالیت معمولاً هدف مشخصتری دارد.
- قوانین از قبل تعیین شدهاند.
- بزرگسال، مربی یا طراحی خود بازی ممکن است مسیر فعالیت را مشخص کند.
- ممکن است هدف آن آموزش یک مهارت یا رسیدن به نتیجهای مشخص باشد.
برای مثال، انجام یک پازل با تصویر مشخص و تعداد قطعات معین میتواند فعالیتی ساختاریافتهتر باشد؛ در حالی که قرار دادن همان قطعات یا قطعات ساختنی در کنار هم برای ساختن یک داستان کاملاً شخصی، میتواند وارد قلمرو بازی آزاد شود.
بنابراین سؤال درست این نیست که «بازی آزاد بهتر است یا بازی ساختاریافته؟» بلکه بهتر است بپرسیم: چگونه میتوان بین انواع مختلف بازی تعادل ایجاد کرد تا کودک فرصتهای متنوعی برای یادگیری و تجربه داشته باشد؟
چرا بازی آزاد برای رشد کودکان اهمیت دارد؟
یکی از مهمترین ویژگیهای بازی آزاد این است که کودک را از یک دریافتکننده منفعل به یک تصمیمگیرنده و سازنده فعال تبدیل میکند. او باید انتخاب کند، امتحان کند، اشتباه کند، دوباره تلاش کند و در بسیاری از مواقع خودش راهحل پیدا کند.
UNICEF بازی را بستری برای رشد همزمان مهارتهای شناختی، اجتماعی، عاطفی و جسمی میداند. گزارش جهانی این سازمان در سال ۲۰۲۶ نیز تأکید میکند که بازی میتواند به کودکان در حل مسئله، همکاری، مذاکره، همدلی، تمرکز، حافظه، خلاقیت و بیان احساسات کمک کند.
تأثیر بازی آزاد بر خلاقیت کودک
یکی از مهمترین مزایای بازی آزاد، ایجاد فرصت برای خلاقیت و تخیل است.
وقتی نتیجه فعالیت از قبل تعیین نشده باشد، کودک مجبور نیست فقط یک روش مشخص را دنبال کند. او میتواند ایدههای مختلف را امتحان کند و حتی از یک وسیله به شیوهای استفاده کند که سازنده یا والدین آن را پیشبینی نکردهاند.
یک جعبه میتواند تبدیل به خانه شود، چند قطعه ساختنی میتوانند یک سفینه فضایی باشند و چند عروسک میتوانند شخصیتهای یک داستان خیالی شوند. ارزش چنین فعالیتی فقط در خود وسیله نیست؛ بلکه در معنایی است که کودک به آن میدهد.
این نوع تجربه به کودک اجازه میدهد ایدههای خود را به عمل تبدیل کند و بین «آنچه تصور میکند» و «آنچه میسازد» ارتباط ایجاد کند.
چرا آزادی در بازی به خلاقیت کمک میکند؟
در بازی آزاد معمولاً فشار برای رسیدن به یک پاسخ صحیح کمتر است. بنابراین کودک میتواند بدون نگرانی از اشتباه، گزینههای مختلف را امتحان کند.
این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که کودک با فعالیتهایی مانند نقاشی، ساختوساز، بازیهای تخیلی، نقشآفرینی و ترکیب کردن وسایل مختلف مشغول باشد.
بازی آزاد و تقویت مهارت حل مسئله
کودک در جریان بازی آزاد مرتب با مسئلههای کوچک مواجه میشود.
مثلاً:
- چگونه یک برج را طوری بسازم که نریزد؟
- چگونه شخصیت داستانم را از یک موقعیت دشوار خارج کنم؟
- اگر قطعهای که میخواهم نداشته باشم، چه چیزی میتواند جای آن را بگیرد؟
- چرا چیزی که ساختم خراب شد؟
- چگونه میتوانم آن را بهتر کنم؟
کودک ممکن است در ابتدا جواب این سؤالها را نداند، اما بازی به او اجازه میدهد فرضیه بسازد، آزمایش کند و نتیجه را ببیند.
UNICEF نیز اشاره میکند که بازی مستقل میتواند فرصت حل مسئله را برای کودک ایجاد کند؛ زیرا کودک به جای اینکه همیشه منتظر راهحل بزرگسال باشد، تلاش میکند خودش راهی برای عبور از مشکل پیدا کند.
نقش بازی آزاد در استقلال و اعتمادبهنفس کودک
یکی از تفاوتهای مهم بازی آزاد با فعالیتهای کاملاً هدایتشده این است که کودک فرصت بیشتری برای تصمیمگیری مستقل دارد.
او تصمیم میگیرد چه چیزی بسازد، چه داستانی تعریف کند، چه قوانینی داشته باشد و چه زمانی فعالیت خود را تغییر دهد. حتی اگر نتیجه مطابق انتظار پیش نرود، کودک تجربه میکند که میتواند دوباره تلاش کند.
همین تجربههای کوچک میتوانند به شکلگیری حس «من میتوانم» کمک کنند.
البته استقلال به معنی تنها گذاشتن کودک نیست. نقش والد بیشتر میتواند فراهم کردن محیط امن و مناسب و کمک در مواقع ضروری باشد؛ نه اینکه تمام مراحل بازی را به جای کودک انجام دهد.
بازی آزاد چگونه مهارتهای اجتماعی کودک را تقویت میکند؟
بازی آزاد فقط به بازی کردن کودک به تنهایی محدود نمیشود. وقتی چند کودک با آزادی نسبی کنار یکدیگر بازی میکنند، باید درباره ایدهها، نقشها و قوانین به توافق برسند.
مثلاً ممکن است دو کودک بخواهند از یک وسیله استفاده کنند. آنها باید یاد بگیرند نوبت بگیرند، نظر خود را بیان کنند، نظر طرف مقابل را بشنوند و در صورت اختلاف به یک راهحل برسند.
بازی گروهی میتواند زمینه تمرین همکاری، گوش دادن، مذاکره، همدلی، رعایت نوبت و حل اختلاف را فراهم کند. UNICEF نیز بازی را بستری برای ایجاد ارتباط، همکاری و رشد مهارتهای اجتماعی میداند.
بازی آزاد و یادگیری همکاری
وقتی کودکان با هم یک سازه میسازند، داستانی را اجرا میکنند یا یک بازی خیالی ایجاد میکنند، موفقیت فعالیت به تعامل میان آنها وابسته میشود.
در چنین شرایطی کودک متوجه میشود که همیشه نمیتواند فقط مطابق میل خودش پیش برود. گاهی لازم است ایده دیگری را بپذیرد، گاهی نقش خود را تغییر دهد و گاهی برای رسیدن به یک هدف مشترک با دیگران همکاری کند.
بازی آزاد و همدلی
بازیهای نمایشی و نقشآفرینی فرصت مناسبی برای تجربه دیدگاههای مختلف هستند. کودک ممکن است یک روز نقش پزشک، روز دیگر نقش والد، معلم، فروشنده یا شخصیت دیگری را بازی کند.
در این فرایند، کودک با موقعیتها و احساساتی مواجه میشود که میتوانند به درک بهتر رفتار دیگران کمک کنند. بازی اجتماعی همچنین کودک را با واکنشهای همبازیهایش روبهرو میکند و به او فرصت میدهد یاد بگیرد چگونه رفتار خود را با دیگران هماهنگ کند.
بازی آزاد و رشد عاطفی کودک
بازی یکی از راههایی است که کودکان از طریق آن احساسات خود را تجربه و بیان میکنند.
کودک ممکن است در بازی خود موقعیتی را بسازد که در آن یک شخصیت عصبانی، خوشحال، ترسیده یا ناراحت است. همچنین ممکن است هنگام بازی واقعی با شکست، انتظار، هیجان یا ناامیدی مواجه شود.
همین تجربهها میتوانند فرصتهایی برای تمرین تنظیم احساسات و کنترل واکنشها ایجاد کنند.
گزارشهای مرتبط با رشد کودک نیز بازی را محیطی امن برای تجربه و مدیریت احساسات مختلف میدانند؛ از شادی و هیجان گرفته تا ناکامی و شکست.
تأثیر بازی آزاد بر مهارتهای شناختی و تمرکز
بازی آزاد به معنی «بازی بدون یادگیری» نیست. کودک هنگام بازی کردن دائماً در حال مشاهده، تصمیمگیری، به خاطر سپردن، مقایسه و آزمون کردن است.
مرکز رشد کودک دانشگاه هاروارد نیز توضیح میدهد که فعالیتهای بازیمحور میتوانند به تمرین مهارتهای اجرایی مانند توجه، حافظه کاری و خودکنترلی کمک کنند.
برای مثال، کودکی که تلاش میکند یک سازه پیچیده بسازد، باید بخشی از مراحل کار را در ذهن خود نگه دارد، روی فعالیت تمرکز کند و هنگام بروز مشکل تصمیم بگیرد چه تغییری ایجاد کند.
در تماس باشید
خرید انواع اسباب بازی از فروشگاه آیدین توی
چه اسباببازیهایی برای بازی آزاد مناسب هستند؟
نکته مهم این است که بازی آزاد به معنی داشتن تعداد زیادی اسباببازی نیست. حتی چند وسیله ساده میتوانند فرصتهای زیادی برای بازی ایجاد کنند.
با این حال، بعضی از انواع اسباببازیها معمولاً ظرفیت بیشتری برای استفاده خلاقانه و چندمنظوره دارند.
اسباببازیهای ساختنی
قطعات ساختنی، بلوکها و مجموعههای مشابه میتوانند برای ساختن سازههای مختلف استفاده شوند. کودک میتواند هر بار هدف جدیدی برای قطعات تعریف کند.
اسباببازیهای نقشآفرینی
عروسکها، فیگورها، ستهای شغلی و وسایل مرتبط با بازیهای نمایشی میتوانند به کودک کمک کنند داستانهای مختلفی بسازد و نقشهای متفاوت را تجربه کند.
فیگورها و شخصیتهای بازی
فیگورها میتوانند در بازیهای داستانی و تخیلی کاربرد داشته باشند. کودک میتواند شخصیتها را در موقعیتهای مختلف قرار دهد و برای آنها داستان بسازد.
وسایل هنری و خلاقانه
مداد رنگی، کاغذ، خمیر بازی و ابزارهای هنری به کودک اجازه میدهند ایدههای ذهنی خود را به شکل ملموس تبدیل کند.
پازل و بازیهای فکری
پازلها و بازیهای فکری معمولاً ساختار مشخصتری دارند، اما میتوانند در کنار بازی آزاد قرار بگیرند و مهارتهایی مانند تمرکز، حل مسئله و تفکر منطقی را تمرین کنند.
آیا اسباببازی گرانتر، بازی بهتری ایجاد میکند؟
لزوماً نه.
ارزش یک اسباببازی برای رشد کودک فقط به قیمت، تعداد قابلیتها یا پیچیدگی آن بستگی ندارد. حتی یک وسیله ساده میتواند زمانی که کودک اجازه دارد آن را به روش خودش استفاده کند، فرصت زیادی برای تخیل و بازی ایجاد کند.
UNICEF نیز تأکید میکند که کودکان برای بازی و یادگیری الزاماً به اسباببازیهای گرانقیمت نیاز ندارند و حتی وسایل ساده موجود در خانه میتوانند زمینه بازی خلاقانه را فراهم کنند.
نقش والدین در بازی آزاد چیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که والد تصور کند برای مفید بودن بازی باید دائماً آن را مدیریت کند.
در بازی آزاد، نقش والد میتواند بیشتر شبیه فراهمکننده شرایط مناسب باشد تا کارگردان بازی.
۱. محیط امنی فراهم کنید
کودک باید بتواند تا حد امکان بدون نگرانی از خطرهای غیرضروری محیط را کشف کند. بنابراین بهتر است فضای بازی متناسب با سن کودک ایمنسازی شود.
۲. اجازه دهید کودک انتخاب کند
به جای اینکه همیشه بگویید «بیا این کار را انجام بده»، گاهی از کودک بپرسید:
«دوست داری امروز با چی بازی کنی؟»
همین انتخاب ساده میتواند آغاز یک بازی کاملاً متفاوت باشد.
۳. سریع وارد بازی نشوید
اگر کودک با یک مشکل کوچک روبهرو شد، لازم نیست بلافاصله جواب را به او بگویید. چند لحظه فرصت بدهید تا خودش فکر کند.
به جای «این کار را بکن»، میتوان پرسید:
«فکر میکنی چطور میشه درستش کرد؟»
این نوع پرسشها کودک را به سمت فکر کردن و حل مسئله هدایت میکنند. UNICEF نیز توصیه میکند بزرگسالان هنگام مواجه شدن کودک با مسئله، به جای انجام دادن همه کارها، با پرسش و راهنمایی محدود به او کمک کنند خودش به راهحل برسد.
۴. نتیجه بازی را اصلاح نکنید
اگر کودک خانهای ساخته که از نظر شما شبیه خانه نیست، لازم نیست آن را اصلاح کنید. ممکن است از نگاه کودک آن سازه یک قلعه، سفینه یا شهر آینده باشد.
هدف بازی آزاد، ساختن چیزی مطابق تصور بزرگسال نیست؛ بلکه فرصت دادن به کودک برای ساختن، تصور کردن و تجربه کردن است.
چگونه در خانه فرصت بیشتری برای بازی آزاد ایجاد کنیم؟
لازم نیست اتاق مخصوص بازی یا برنامه چندساعتهای داشته باشید. حتی زمانهای کوتاه و منظم نیز میتوانند مفید باشند.
- یک فضای مشخص و امن برای بازی ایجاد کنید.
- تعداد محدودی اسباببازی متنوع را در دسترس کودک قرار دهید.
- گاهی بعضی اسباببازیها را جابهجا کنید تا تازگی ایجاد شود.
- وسایل ساختنی و خلاقانه را در دسترس قرار دهید.
- زمانهایی بدون تلویزیون و تلفن همراه برای بازی در نظر بگیرید.
- به کودک اجازه دهید گاهی خودش بازی را انتخاب و هدایت کند.
- در صورت نیاز با سؤال و پیشنهاد کوچک به او کمک کنید، نه اینکه بازی را به جای او انجام دهید.
هاروارد نیز بر اهمیت اختصاص زمان به بازی بدون صفحهنمایش و فرصت دادن به کودکان برای بازی مستقل و تعامل با دیگران تأکید کرده است.
بازی آزاد از چه سنی مناسب است؟
بازی و یادگیری از طریق بازی از سالهای ابتدایی زندگی آغاز میشود، اما شکل آن با افزایش سن تغییر میکند.
برای نوزادان، بازی ممکن است بیشتر شامل لمس کردن، نگاه کردن، حرکت دادن اشیا و تعامل رفتوبرگشتی با والد باشد. با بزرگتر شدن کودک، بازیهای اکتشافی، ساختنی، تخیلی و اجتماعی بیشتر میشوند.
UNICEF توصیه میکند فرصتهای بازی آزاد از سنین پایین در اختیار کودکان قرار گیرد و برای کودکان بزرگتر نیز امکان بیشتری برای بازی مستقل و انتخاب فعالیت فراهم شود؛ البته ایمنی و نظارت متناسب با سن همچنان اهمیت دارد.
آیا بازی آزاد باید همیشه بدون دخالت بزرگسال باشد؟
خیر.
«آزاد» بودن بازی به معنی حذف کامل والد یا بزرگسال نیست. کودک ممکن است گاهی به کمک، همراهی یا حتی پیشنهاد یک ایده نیاز داشته باشد.
مسئله اصلی این است که بزرگسال نباید دائماً کنترلکننده بازی باشد.
برای مثال، اگر کودک مشغول ساختن یک شهر با قطعات ساختنی است، والد میتواند بپرسد:
- «این قسمت شهر چیه؟»
- «چه کسی توی این خونه زندگی میکنه؟»
- «اگر بخوای یک پل هم بسازی، کجا قرارش میدی؟»
چنین پرسشهایی میتوانند تخیل کودک را گسترش دهند بدون اینکه داستان یا نتیجه را به جای او تعیین کنند.
بازی آزاد و بازی دیجیتال؛ آیا این دو با هم سازگارند؟
بازی دیجیتال میتواند شکل دیگری از بازی باشد، اما وقتی هدف ما فراهم کردن فرصت برای بازی آزاد است، مهم است که کودک فقط مصرفکننده محتوای آماده نباشد.
تفاوت مهمی وجود دارد بین کودکی که صرفاً یک محتوای ویدیویی را تماشا میکند و کودکی که در یک محیط بازی، تصمیم میگیرد، میسازد، داستان ایجاد میکند و با دیگران تعامل دارد.
بنابراین بهتر است در کنار فعالیتهای دیجیتال، فرصت کافی برای بازی فیزیکی، ساختنی، تخیلی و اجتماعی نیز وجود داشته باشد.
اشتباهات رایج والدین درباره بازی آزاد
اشتباه اول: تصور اینکه بازی باید همیشه آموزشی باشد
هر بازی لازم نیست یک درس مشخص داشته باشد. کودک میتواند بازی کند، لذت ببرد و همزمان مهارتهای مختلفی را تمرین کند.
اشتباه دوم: اصلاح دائمی بازی کودک
وقتی بزرگسال دائماً میگوید «اینطوری درست نیست»، فرصت آزمون و خطا کمتر میشود.
اشتباه سوم: خرید تعداد زیادی اسباببازی
تعداد بیشتر همیشه به معنی بازی بهتر نیست. گاهی مجموعهای محدود از وسایل متنوع، فرصت خلاقیت بیشتری ایجاد میکند.
اشتباه چهارم: مقایسه بازی کودک با دیگران
هر کودک علایق و شیوه بازی متفاوتی دارد. یک کودک ممکن است ساعتها ساختوساز کند و کودک دیگری بیشتر به بازیهای نمایشی علاقه داشته باشد.
اشتباه پنجم: پر کردن تمام زمان کودک با کلاس و فعالیت
برنامههای آموزشی و فعالیتهای ساختاریافته میتوانند مفید باشند، اما کودک به زمان آزاد برای کشف و بازی خودجوش نیز نیاز دارد. پژوهشها و منابع آموزشی معتبر بر اهمیت بازی بدون ساختار در کنار سایر فعالیتهای یادگیری تأکید دارند.
بازی آزاد بهتر است یا بازی با والدین؟
این دو در مقابل یکدیگر نیستند.
کودک هم به فرصتهایی برای بازی مستقل نیاز دارد و هم از بازی و تعامل با والدین و مراقبان سود میبرد.
تعامل رفتوبرگشتی میان کودک و بزرگسال، که در منابع هاروارد با مفهوم «Serve and Return» توضیح داده میشود، میتواند به رشد مهارتهای اجتماعی و شناختی کمک کند.
بنابراین بهترین رویکرد میتواند ترکیبی از زمانهایی باشد که کودک خودش بازی را هدایت میکند و زمانهایی که والد نیز با توجه کامل در بازی مشارکت میکند.
چطور بفهمیم یک اسباببازی برای بازی آزاد مناسب است؟
هنگام انتخاب اسباببازی میتوان چند سؤال ساده از خودمان بپرسیم:
- آیا کودک میتواند بیش از یک روش برای استفاده از آن پیدا کند؟
- آیا امکان ساختن یا تغییر دادن وجود دارد؟
- آیا میتوان با آن داستان یا نقشآفرینی کرد؟
- آیا کودک میتواند قوانین یا روش بازی را تغییر دهد؟
- آیا اسباببازی بیش از حد نتیجه بازی را از قبل تعیین میکند؟
- آیا با سن و توانایی کودک تناسب دارد؟
هرچه یک اسباببازی امکان استفادههای متنوعتر و خلاقانهتری داشته باشد، معمولاً ظرفیت بیشتری برای قرار گرفتن در بازی آزاد خواهد داشت.
جمعبندی؛ چرا بازی آزاد را جدی بگیریم؟
بازی آزاد چیزی فراتر از زمانی برای سرگرم شدن کودک است. در این نوع بازی، کودک فرصت پیدا میکند انتخاب کند، تجربه کند، اشتباه کند، دوباره تلاش کند، داستان بسازد، با دیگران تعامل داشته باشد و راهحلهای خودش را پیدا کند.
از همین مسیر ساده، مهارتهایی مانند خلاقیت، حل مسئله، استقلال، تصمیمگیری، تمرکز، خودکنترلی، ارتباط با دیگران و مدیریت احساسات میتوانند تقویت شوند.
در نهایت، هدف از انتخاب اسباببازی فقط پیدا کردن وسیلهای نیست که چند دقیقه کودک را سرگرم کند. یک اسباببازی خوب میتواند ابزاری برای ساختن تجربههای متنوع بازی باشد؛ تجربههایی که کودک در آنها خودش فکر میکند، میسازد، داستان میپردازد و جهان اطرافش را بهتر میشناسد.
بنابراین هنگام انتخاب اسباببازی، فقط به این سؤال فکر نکنیم که «این اسباببازی چه کاری انجام میدهد؟»؛ یک سؤال مهمتر این است:
«کودک با این اسباببازی چه چیزهایی میتواند خلق کند؟»
هرچه پاسخ این سؤال گستردهتر باشد، احتمال اینکه اسباببازی بتواند بخشی از یک تجربه بازی خلاقانه و آزاد باشد نیز بیشتر است.